Gần đây có bạn hỏi tôi về giao dịch hợp đồng, phát hiện nhiều người thực sự không phân biệt được sự khác nhau giữa hợp đồng dựa trên USDT và hợp đồng dựa trên đồng tiền gốc. Trước đây tôi đã viết một bài giới thiệu cơ bản, hôm nay muốn trình bày một cách hệ thống hơn để mọi người có thể hiểu rõ hơn, đặc biệt là các bạn muốn đi sâu vào lĩnh vực này.

Trước tiên, đi đến kết luận: Giao dịch hợp đồng tiền điện tử chủ yếu chia thành hai loại lớn, một là hợp đồng dựa trên USDT (u本位), một là hợp đồng dựa trên đồng tiền gốc (幣本位). Các sàn thường cung cấp ba loại: hợp đồng vĩnh viễn dựa trên USDT, hợp đồng vĩnh viễn dựa trên đồng tiền gốc và hợp đồng kỳ hạn dựa trên đồng tiền gốc, phù hợp với các phong cách giao dịch khác nhau.

Tôi bắt đầu với hợp đồng vĩnh viễn dựa trên USDT (u本位永續合約). Loại hợp đồng này dùng stablecoin (như USDT hoặc USDC) để định giá và thanh toán, không có ngày hết hạn, đặc biệt phù hợp cho những người muốn giao dịch linh hoạt. Phổ biến nhất là các cặp như BTCUSDT, ETHUSDC. Ưu điểm của hợp đồng dựa trên USDT là bạn không cần phải quy đổi giá trị của các đồng tiền mã hóa, lợi nhuận lỗ đều tính bằng USD, rất dễ tiếp cận cho người mới. Nhược điểm là lợi nhuận cuối cùng sẽ được thanh toán bằng USDT, có thể bỏ lỡ cơ hội tăng giá của chính tài sản cơ sở. Nói đơn giản, nếu bạn chỉ muốn short hoặc long trong ngắn hạn một đồng coin nào đó, hợp đồng vĩnh viễn dựa trên USDT là lựa chọn trực tiếp nhất.

Tiếp theo là hợp đồng dựa trên đồng tiền gốc (幣本位合約). Loại hợp đồng này dùng chính đồng tiền mã hóa (như BTC, ETH) làm đơn vị định giá và thanh toán, lại chia thành hai loại: hợp đồng vĩnh viễn và hợp đồng kỳ hạn. Hợp đồng vĩnh viễn không có ngày hết hạn, như BTCUSD; hợp đồng kỳ hạn có ngày đáo hạn cố định, ví dụ như BTCUSD0628 ghi rõ tháng cụ thể. Ưu điểm của hợp đồng dựa trên đồng tiền gốc là lợi nhuận của bạn gắn liền với giá trị của tài sản cơ sở, rất phù hợp cho người nắm giữ dài hạn hoặc muốn hedge rủi ro spot. Tuy nhiên, so với hợp đồng USDT, giao dịch sẽ phức tạp hơn vì cần quy đổi.

Để bạn hình dung rõ hơn, tôi lấy ví dụ thực tế. Giả sử bạn kỳ vọng BTC tăng giá trong ngắn hạn, dùng hợp đồng vĩnh viễn dựa trên USDT để long. Mở vị thế với giá 60,000 USD, nắm giữ 1 BTC, đòn bẩy 10x, ký quỹ 6,000 USDT. Nếu BTC tăng lên 61,000 USD, bạn sẽ lời 1,000 USDT; nếu giảm xuống 59,000 USD, lỗ cũng 1,000 USDT. Đây là đặc điểm của hợp đồng dựa trên USDT, lợi nhuận lỗ trực quan, phù hợp cho trader ngắn hạn.

Trong một tình huống khác, bạn đã sở hữu 1 BTC thực tế, giá mua 60,000 USD, nhưng lo lắng về khả năng giảm giá của thị trường. Lúc này bạn có thể dùng hợp đồng vĩnh viễn dựa trên đồng tiền gốc để mở short nhằm hedge rủi ro. Dùng đòn bẩy 5x, ký quỹ 0.2 BTC. Giả sử BTC giảm xuống 50,000 USD, tài sản thực mất 10,000 USD, nhưng hợp đồng short của bạn kiếm được 0.2 BTC, giúp phần nào bù đắp tổn thất. Đây là điểm mạnh của hợp đồng dựa trên đồng tiền gốc.

Còn một cách chơi khác là dùng hợp đồng kỳ hạn dựa trên đồng tiền gốc để arbitrage. Ví dụ, bạn phát hiện giá hợp đồng BTCUSD0627 là 59,000 USD, trong khi giá spot là 60,000 USD, có chênh lệch giảm giá. Bạn mua hợp đồng, đến kỳ hạn hợp đồng sẽ thanh toán theo giá spot. Nếu giá spot vẫn là 60,000 USD, bạn đã kiếm được chênh lệch 1,000 USD, quy đổi ra BTC khoảng 0.0169 BTC. Phương pháp này phù hợp với các trader có kinh nghiệm.

Với người mới, tôi khuyên nên bắt đầu từ hợp đồng vĩnh viễn dựa trên USDT, vì thao tác đơn giản, rủi ro cũng dễ kiểm soát hơn. Khi đã hiểu rõ hơn về biến động thị trường, bạn có thể cân nhắc dùng hợp đồng dựa trên đồng tiền gốc để hedge hoặc tăng trưởng giá trị. Trong thị trường biến động mạnh, hợp đồng USDT giúp giảm thiểu rủi ro do biến động lớn. Nhưng nếu bạn là người nắm giữ dài hạn hoặc nhà đầu tư tổ chức, hợp đồng dựa trên đồng tiền gốc sẽ phù hợp hơn.

Việc chọn loại hợp đồng không chỉ dựa vào sở thích cá nhân, mà còn phải xem xét tình hình thị trường hiện tại. Tài liệu học tập đầy đủ của tôi đã tổng hợp thành bộ sưu tập, bạn quan tâm có thể vào trang chủ của tôi xem bài viết cố định, trong đó có hướng dẫn hệ thống từ cơ bản đến nâng cao.